Radioactiviteit is een onzichtbare moordenaar. Je ziet het niet, je ruikt het niet en je voelt het niet. Maar op sommige plekken op aarde is de concentratie zo hoog, dat langdurig verblijf fatale gevolgen heeft.
Sinds de ontdekking van kernenergie hebben we de wereld op sommige locaties zwaar beschadigd. Door kernproeven, rampen of het dumpen van chemisch afval zijn er zones ontstaan die we beter kunnen mijden.
Zet je schrap voor een tour langs de gevaarlijkste hotspots van onze planeet.
10. Ramsar, Iran
We beginnen met een vreemde eend in de bijt. De meeste plekken in deze lijst zijn door mensen verpest, maar in Ramsar is de natuur de schuldige. Dit gebied heeft de hoogste natuurlijke achtergrondstraling ter wereld.
De kalksteen waar de stad op is gebouwd, zit vol uranium en radium. Inwoners krijgen hier jaarlijks een dosis straling te verduren die lokaal tot wel 80 keer hoger is dan het wereldgemiddelde.
Wetenschappers breken zich al jaren het hoofd over de bewoners: hoewel ze blootstaan aan niveaus die voor anderen gevaarlijk zijn, lijken ze geen extreem verhoogde kankercijfers te hebben. Hoe hun cellen precies omgaan met deze constante stralingsaanval blijft een medisch mysterie.
9. Sellafield, Verenigd Koninkrijk
Aan de kust van de Ierse Zee ligt Sellafield (vroeger Windscale). Het was de eerste kernreactor van Groot-Brittannië, bedoeld om plutonium te maken voor atoombommen. In de beginjaren namen ze het niet zo nauw met het milieu.
Jarenlang werd radioactief afvalwater in zee gepompt, waardoor de Ierse Zee geldt als een van de meest radioactief belaste zeeën ter wereld. Hoewel de directe link wetenschappelijk soms lastig te bewijzen is, worden er rondom het complex statistisch vaker gevallen van leukemie gemeld dan gemiddeld.
Greenpeace noemt het niet voor niets “de meest gevaarlijke industriële locatie in West-Europa”.
8. De Somalische Kust
In de jaren ’90, toen het land in chaos verkeerde, zagen westerse bedrijven hun kans schoon. Volgens VN-rapporten werd er illegaal kernafval en chemische troep gedumpt voor de kust, omdat dit goedkoper was dan verwerking.
De Italiaanse maffia zou hier een grote rol in hebben gespeeld. De gevolgen werden zichtbaar na de Tsunami van 2004: roestende vaten spoelden aan op het strand.
Er zijn sindsdien talloze meldingen van dorpelingen met onverklaarbare ziektes en misvormingen, hoewel de wetteloosheid in het gebied grondig medisch onderzoek onmogelijk maakt.
7. Mailuu-Suu, Kirgizië
Tijdens de Koude Oorlog had de Sovjet-Unie uranium nodig. Heel veel uranium. Dat haalden ze onder andere uit Mailuu-Suu.
Nu de mijnen gesloten zijn, ligt er nog ruim 2 miljoen kubieke meter aan radioactief afval, nauwelijks beschermd. Het grote gevaar? Dit gebied is extreem gevoelig voor aardbevingen. Als zo’n afvalberg door een aardverschuiving in de rivier schuift, wordt de drinkwatervoorziening van miljoenen mensen in de hele vallei vergiftigd. Het wordt door experts gezien als een tikkende tijdbom in Centraal-Azië.
6. Seversk, Rusland
Seversk was decennialang een “geheime stad” die niet op de kaart stond. Hier werd plutonium verrijkt voor het Russische kernwapenprogramma.
De Sovjets gingen “creatief” om met het vloeibare kernafval: ze injecteerden enorme hoeveelheden direct in de diepe aardlagen. Daarnaast vond er in 1993 een ernstig ongeluk plaats waarbij een tank ontplofte en de omgeving besmette.
De verhalen over oplichtende beren zijn een broodjeaapverhaal, maar dat de grond en het water hier zwaar vervuild zijn, is een feit.
5. The Polygon (Semipalatinsk), Kazachstan
Stel je voor dat de overheid 456 atoombommen in je achtertuin laat ontploffen. Dat is de realiteit voor de regio rond Semipalatinsk. Dit was de vaste proeftuin van de Sovjet-Unie.
Tussen 1949 en 1989 werden hier honderden tests uitgevoerd. De lokale bevolking werd vaak niet gewaarschuwd en stond soms buiten te kijken naar de paddenstoelwolken.
De gevolgen zijn tragisch: kankercijfers liggen hier aanzienlijk hoger dan elders en genetische afwijkingen komen generaties later nog steeds voor. Het gebied is nu verlaten, maar de grond blijft nog eeuwenlang giftig.
4. Hanford Site, Verenigde Staten
Niet alleen de Russen maakten er een potje van. De Hanford Site in Washington is de meest radioactieve plek van Amerika. Hier werd het plutonium gemaakt voor “Fat Man”, de bom die op Nagasaki viel.
Het vloeibare afval werd opgeslagen in 177 gigantische ondergrondse tanks. Helaas waren die tanks niet gebouwd voor de eeuwigheid: meer dan een derde lekt inmiddels. Radioactieve stoffen sijpelen langzaam richting het grondwater en de Columbia River. De schoonmaakoperatie kost miljarden dollars en gaat nog tientallen jaren duren.
3. Fukushima, Japan
De meest recente ramp in dit rijtje. In 2011 zorgden een aardbeving en tsunami voor een driedubbele meltdown.
Binnenin de reactoren bevindt zich nog steeds gesmolten kernbrandstof die zo radioactief is dat robots die naar binnen gaan het vaak begeven. Een ander heikel punt is het afvalwater. Hoewel dit wordt behandeld en onder toezicht van het IAEA (atoomagentschap) veilig in zee wordt geloosd, stuit dit op grote weerstand van de lokale vissers en buurlanden. De zone rondom de centrale blijft voorlopig een no-go area.
2. Tsjernobyl, Oekraïne
De ramp van 1986 blijft de maatstaf voor nucleaire horror. Maar het echte gevaar ligt diep in de ruïne van Reactor 4.
Daar bevindt zich de “Olifantenvoet” (The Elephant’s Foot). Dit is een gestolde massa van kernbrandstof, beton en zand. Vlak na de ramp was 300 seconden in de buurt van dit object al dodelijk. Inmiddels is de straling iets afgenomen, maar het blijft een van de giftigste objecten op aarde. Zelfs na 40 jaar is een uurtje bij de Olifantenvoet nog steeds fataal.
1. Het Karatsjajmeer (Mayak), Rusland
Tsjernobyl is beroemd, maar het Karatsjajmeer in het Oeralgebergte wint de prijs voor de meeste vervuiling. Dit meer hoorde bij de Mayak-fabriek, een geheime productielocatie voor kernwapens.
Omdat er geen geld of kennis was voor afvalverwerking, dumpten de Sovjets jarenlang al hun hoogradioactieve afval direct in het water. In de jaren ’90 was de straling aan de oever zo hoog, dat je na minder dan een uur een dodelijke dosis had opgelopen. Het meer is inmiddels gedempt met betonblokken om te voorkomen dat radioactief stof wegwaait, maar het blijft de gevaarlijkste plek op aarde.
