Top 10 Beroemde Nederlandse ontdekkingsreizigers

Wie kent er niet Christoffel Columbus, Vasco da Gama, Marco Polo? Alle geschiedenisboekjes vertellen de verhalen van stoutmoedige ontdekkingsreizigers die, met gevaar voor hun eigen leven, verder reisden dan om het even wie vóór hen had gedaan. Het zijn echter niet alleen Italianen, Spanjaarden, Portugezen of andere buitenlanders die hun gezin en hun vaderland achterlieten om nieuwe horizonten te verkennen. Ook Nederland bracht koene ontdekkingsreizigers voort en mag daar best trots op zijn.

In de loop van de 16de tot en met de 18de eeuw voeren zij de wereldzeeën af, gingen aan land in gebieden waar niemand uit Europa ooit was geweest en brachten grote delen van de wereld in kaart. De Nederlandse pioniers hebben hun sporen in de geschiedenis achtergelaten. Dat bewijzen de namen van landen, streken en zeeën die naar hen werden genoemd, denk maar aan Tasmanië en de Barentszee. Hieronder een lijstje van 10 onverschrokken Nederlandse ontdekkingsreizigers.

10. Cornelis de Houtman

Op het einde van de zestiende eeuw kenden Nederlandse kooplieden de zeevaartroute naar Indië, met onder meer de eilanden Java en Sumatra, nog niet. Met enige afgunst keken zij naar de Portugezen, die al geruime tijd om de Kaap de Goede Hoop voeren naar de Oost-Indische gebieden om er specerijen te halen. Op vraag van Amsterdamse kooplieden gingen Cornelis de Houtman en zijn broer Frederik naar Lissabon, om meer te weten te komen over de juiste route naar Indië.

De eerste Nederlandse reis naar Indië ging de geschiedenis in als ‘De Eerste Schipvaart’. Op 2 april 1595 vertrok een vloot van vier schepen met als hoofddoel Bantam op het eiland Java. Er was geen echte leider of admiraal aan boord; een scheepsraad besliste democratisch over alles wat er moest gebeuren. Cornelis was het hoofd van de koopmannen aan boord. De reis werd geteisterd door scheurbuik onder de bemanning. Van de 249 bemanningsleden keerden er minder dan 100 terug. Veel bracht deze eerste expeditie naar de Oost niet op, maar de juiste route naar Indië was voortaan ook gekend in Nederland. Cornelis de Houtman werd tijdens een volgende reis in Atjeh op Sumatra gedood.

9. Joris van Spilbergen

In opdracht van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) ondernam Joris van Spilbergen een reis rond de wereld in de periode 1614 tot 1617. Het hoofddoel van de reis was het bereiken van de Molukken via een nieuwe route langs Zuid-Amerika. Zijn vloot bestond uit zes schepen, die eerst via de kust van Brazilië naar de Straat van Magellaan voer en vervolgens de westkust van Zuid- en Midden-Amerika volgde. Dit was niet naar de zin van Spanje, dat in die tijd grote delen van Zuid-Amerika als invloedssfeer beschouwde. Langs de westkust van Zuid-Amerika kwam het tot verschillende schermutselingen met Spaanse troepen en schepen. Van Spilbergen zette zijn reis voort en voer vanaf het Mexicaanse Acapulco in westelijke richting de Stille Oceaan over. Op 30 maart 1616 bereikte de vloot Ternate op de Molukken. In december 1616 verliet de vloot Indië, om via Kaap de Goede Hoop terug huiswaarts te zeilen.

8. Hendrik Brouwer

Hendrik Brouwer werd geboren omstreeks 1581. Rond 1611 vertrok hij met een kleine vloot naar Indië, met de bedoeling om een kortere zeevaartroute te vinden. Hij koos ervoor om zuidelijker te varen rond de veertigste breedtegraad en pas later noordwaarts koers te zetten richting Java. Dit resulteerde in een snellere route naar Indië: in plaats van bijna een jaar duurde de reis vaak nog maar vijf tot zes maanden.

In de jaren daarna maakte de VOC deze aanpak tot de standaardroute voor haar schepen. Hendrik Brouwer ondernam later nog reizen in opdracht van de VOC, werd betrokken bij het bestuur van de compagnie en werd gouverneur generaal in Azië (1632 tot 1636). Hij overleed in 1643 tijdens een expeditie richting de kust van Chili.

7. Jacob Cornelisz van Neck

Na de eerste reis naar Indië met Cornelis de Houtman, vertrok op 1 mei 1598 een tweede handelsvloot van acht schepen naar de Oost, de zogeheten Tweede Schipvaart. Deze keer was er wel een echte bevelhebber aan boord: admiraal Jacob Cornelisz van Neck. De expeditie was succesvol: de schepen keerden met rijke handelswaar naar huis terug. Op 17 juli 1599 werd Van Neck in zijn thuisland Nederland feestelijk ingehaald. De onderneming leverde een uitzonderlijk hoge winst op.

Tijdens de expeditie deed een deel van de vloot Mauritius aan. Daar troffen de Nederlanders de dodo aan, een opvallend tamme vogel die later zou uitsterven. Van Neck zou als bevelhebber ook nog deelnemen aan een latere vloot naar Indië. In zijn laatste levensjaren was hij burgemeester van Amsterdam en gedeputeerde van de Raad van State. Hij overleed op 15 maart 1638.

6. Abel Tasman

Het eiland Tasmanië, ten zuiden van Australië, dankt zijn naam aan de Nederlandse ontdekkingsreiziger Abel Tasman. Tasman zag het levenslicht in 1603 en was bijna heel zijn volwassen leven in dienst van de VOC. De expeditie die hij in 1642 en 1643 vanuit Batavia ondernam, leverde hem een verdiende plaats op in de geschiedenisboeken.

Tijdens die reis bereikte hij onder meer het huidige Tasmanië en Nieuw Zeeland en voer hij langs verschillende eilandgroepen in de Stille Oceaan. Zijn tweede expeditie in 1644 bracht hem langs delen van de kust van Nieuw Guinea en de noordkust van Australië, die hij verder in kaart bracht. Abel Tasman is blijvend verbonden met het ontdekken en karteren van grote delen van Oceanië.

5. Jacob Roggeveen

Jacob Roggeveen, geboren te Middelburg in 1659, vertrok in opdracht van de West Indische Compagnie op expeditie om het onbekende continent ‘Zuidland’ te vinden. Roggeveen voer met zijn vloot om de zuidelijke punt van Amerika, zette vervolgens koers naar het westen en ontdekte op paaszondag 1722 het Paaseiland. Nadien zeilde hij langs verschillende eilanden van Polynesië, maar het grote continent ‘Zuidland’ vond hij niet. Hij arriveerde op 4 oktober 1722 in Batavia, toen een handelspost van de VOC. Zijn naam zal verbonden blijven met de ontdekking van het mysterieuze Paaseiland, dat vooral bekend is om de gigantische stenen beelden in de vorm van mensenhoofden.

4. Jacob van Heemskerck

Geboren in Amsterdam in 1567, voer Jacob van Heemskerck in de expedities van de jaren 1590 mee met Willem Barentsz naar de Noordelijke IJszee om een noordelijke doortocht te vinden naar Azië. Tijdens een latere tocht kwam de vloot vast te zitten in het ijs en de bemanning moest noodgedwongen overwinteren op Nova Zembla. Na die overwintering was het Van Heemskerck die de overlevenden in open boten richting het Russische vasteland leidde. Willem Barentsz zelf kwam onderweg om het leven.

In 1601 vertrok Van Heemskerck als admiraal met een vloot van acht schepen naar Indië, waar hij een Portugees handelsschip wist te veroveren. In 1607 nam Van Heemskerck als bevelhebber deel aan de Slag bij Gibraltar, een zeeslag tegen de Spaanse vloot. De Nederlandse vloot behaalde de overwinning, maar Van Heemskerck sneuvelde tijdens de strijd.

3. Dirk Hartog

De eerste gedocumenteerde Europeaan die de westkust van Australië bereikte, was de Nederlander Dirk Hartog. Hartog werd geboren in Amsterdam rond het jaar 1580. Hij trad in dienst van de VOC en vertrok in 1616 naar Indië, maar volgde een te zuidelijke koers en stootte op een van de eilanden voor de westkust van Australië. Dat eiland werd naar hem het Dirk Hartogeiland genoemd. Hij liet op het eiland een platgeslagen tinnen schotel achter met de namen van de bemanningsleden. Deze schotel is een van de oudste tastbare bewijzen van Europese aanwezigheid in Australië en bevindt zich tegenwoordig in het Amsterdamse Rijksmuseum. Hartog bracht een groot gedeelte van de Australische westkust in kaart. Hij reisde verder naar Indië en arriveerde terug in zijn thuisland in 1618.

2. Jacob le Maire

Jacob le Maire is samen met Willem Cornelisz Schouten blijvend verbonden met de ontdekking van een nieuwe route rond de zuidpunt van Zuid-Amerika. Le Maire werd geboren in 1585. Zijn vader Isaac le Maire was koopman en zocht naar een nieuwe route om handel te kunnen drijven met Indië. Isaac organiseerde daarom een expeditie met twee schepen, waarvan zijn zoon Jacob de bevelhebber werd.

De schepen vertrokken op 14 juni 1615 vanaf Texel. Op 24 januari 1616 ontdekten zij een zeestraat tussen Vuurland en het Stateneiland, die nog steeds de Straat Le Maire wordt genoemd. Op 29 januari 1616 voeren zij langs de zuidelijkste punt van het Amerikaanse continent. Schouten noemde deze plaats ‘Kaap Hoorn’, naar zijn geboortestad Hoorn. De tocht ging verder over de Stille Oceaan. Le Maire en Schouten ontdekten ook nog een kleine eilandengroep, de Hoornse Eilanden. Le Maire overleed op zee op 31 december 1616.

1. Willem Barentsz

Een van de beroemdste feiten uit de Nederlandse geschiedenis is de overwintering van Willem Barentsz en zijn bemanning op het eiland Nova Zembla in 1596. Barentsz, geboren rond 1550, ondernam drie verschillende expedities om een noordelijke zeeroute naar Indië te vinden. Tijdens deze tochten bracht hij Nova Zembla in kaart en ontdekte hij het Bereneiland en Spitsbergen. Een noordelijke doorvaart naar Indië vond hij niet.

Tijdens zijn derde en laatste expeditie kwam zijn schip vast te zitten in het ijs. Zijn schip bleek niet bestand tegen het pakijs en van het wrakhout bouwde de bemanning een hut op Nova Zembla, ‘Het Behouden Huys’. In 1597 vertrokken de gestrande zeelui in open boten richting het Russische vasteland. Dat lukte, maar Willem Barentsz overleed kort na het vertrek. Van de bemanningsleden overleefde het grootste deel de barre expeditie. Zij werden later opgepikt door een Nederlands handelsschip en kwamen veilig terug thuis.