Gletsjers staan tegenwoordig volop in de belangstelling. De opwarming van de aarde doet gletsjers wereldwijd versneld afsmelten, wat grote gevolgen heeft voor onze zeespiegel en watervoorraden. Maar wat is een gletsjer eigenlijk? Een gletsjer bestaat uit een ijsmassa die heel langzaam beweegt, als een zeer traag stromende rivier.
Deze ijsmassa ontstaat door sneeuwval die lang genoeg blijft liggen om onder zijn eigen druk in ijs te veranderen. Dit proces vindt plaats in het hooggebergte en de poolgebieden. Je vindt de grootste gletsjers dan ook in bergketens zoals de Alpen, de Himalaya en de Andes, en uiteraard op Antarctica en Groenland. Onder invloed van zwaartekracht schuift het ijs langzaam naar beneden, terwijl nieuwe sneeuwval de massa bovenaan weer aanvult.
Hieronder een lijstje van tien grote en bijzondere gletsjers op onze planeet.
De grootste gletsjer in Duitsland: de noordelijke Schneeferner
Waarschijnlijk de dichtstbijzijnde gletsjers vanaf Nederland liggen in Duitsland. De noordelijke en zuidelijke Schneeferner liggen in de Beierse Alpen, op de flanken van de Zugspitze, de hoogste berg in Duitsland (2962 meter).
De noordelijke Schneeferner heeft een oppervlakte van ongeveer 0,16 vierkante kilometer (krimpend) en wordt beschouwd als de laatste ‘echte’ gletsjer van Duitsland. In september 2022 verloor de zuidelijke Schneeferner namelijk officieel zijn status als gletsjer omdat het ijs te dun werd en niet meer stroomde. De noordelijke variant is gemiddeld nog zo’n 17 meter dik, maar verliest elk jaar massa.
Waar de noordelijke en zuidelijke Schneeferner in de negentiende eeuw nog één grote ijsmassa vormden, is de situatie nu kritiek. Wetenschappers hebben de prognoses bijgesteld: de kans is groot dat de noordelijke Schneeferner al ruim vóór 2050 volledig verdwenen zal zijn door de extreem warme zomers van de afgelopen jaren.
De grootste gletsjer in Afrika: het noordelijke ijsveld op de Kilimanjaro
Het lijkt onwaarschijnlijk om op het warme Afrikaanse continent gletsjers aan te treffen, maar ze liggen op de hoogste toppen: de Kilimanjaro, Mount Kenya en de Rwenzori. De grootste hiervan is het Northern Ice Field op de Kilimanjaro.
De situatie in Afrika is echter alarmerend. De oppervlakte van het Northern Ice Field is inmiddels geslonken tot onder de 0,7 vierkante kilometer. Recente rapporten van de VN waarschuwen dat de iconische gletsjers op de Kilimanjaro waarschijnlijk al rond 2030 tot 2040 volledig weggesmolten zullen zijn. Afrika is daarmee het continent waar het gletsjerijs het snelst verdwijnt.
De grootste ijskap in tropisch gebied: de Coropuna
In tropische gebieden vind je alleen op zeer grote hoogte ijskappen. De vulkaan Coropuna in Peru herbergt de grootste tropische ijskap ter wereld. Deze ijsmassa heeft een gemiddelde dikte van 80 meter, maar de randen trekken zich razendsnel terug.
Het smeltwater van de Coropuna is essentieel voor de watervoorziening van tienduizenden mensen in de droge valleien eronder. Hoewel eerdere schattingen uitgingen van 2120, vrezen lokale experts nu dat de kritieke ondergrens voor de waterafgifte al veel eerder bereikt zal worden door de versnellende opwarming in de Andes.
De grootste gletsjer in de Alpen: de Aletschgletsjer
De Aletschgletsjer in Zwitserland is de grootste gletsjer van de Alpen en staat op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Hij ontspringt op de Konkordiaplatz, waar drie grote gletsjerstromen samenkomen en de ijsdikte nog altijd indrukwekkend is.
De gletsjer beslaat momenteel nog een oppervlakte van ongeveer 78 vierkante kilometer, maar hij trekt zich elk jaar tientallen meters terug. Sinds het begin van de metingen is hij al meer dan 3 kilometer korter geworden. Wetenschappers berekenen dat als de opwarming in dit tempo doorgaat, de Aletschgletsjer aan het eind van deze eeuw nog maar een fractie van zijn huidige omvang zal hebben.
De grootste gletsjer in Scandinavië: de Jostedalsbreen
De Jostedalsbreen in het zuidwesten van Noorwegen is de grootste gletsjer op het Europese vasteland. Het is een plateaugletsjer die als een witte deken over de bergen ligt en diverse zijarmen heeft, zoals de bekende Nigardsbreen en Briksdalsbreen.
De totale oppervlakte bedraagt nog steeds bijna 470 vierkante kilometer. Hoewel de centrale ijskap op het plateau nog relatief dik is (tot 600 meter), trekken de zijarmen zich in een recordtempo terug uit de dalen. Voor toeristen is de verandering jaar op jaar met het blote oog zichtbaar.
De grootste gletsjer in Azië: de Fedtschenko-gletsjer
In het afgelegen Pamir-gebergte van Tadzjikistan ligt de Fedtschenko-gletsjer. Met een lengte van 77 kilometer is dit de langste gletsjer ter wereld buiten de poolgebieden. De gletsjer is van vitaal belang voor de waterhuishouding van Centraal-Azië.
Hoewel de Fedtschenko door zijn enorme massa en hoogte minder snel lijkt te reageren dan kleinere gletsjers, is ook hier een duidelijke trend van massaverlies zichtbaar. Sinds de jaren ’30 is de gletsjer al aanzienlijk dunner geworden, wat op termijn de stabiliteit van de watervoorziening in de regio in gevaar brengt.
Het grootste ijsveld van Zuid-Amerika: Campo de Hielo Sur
Het Zuid-Patagonische IJsveld (Campo de Hielo Sur) op de grens van Chili en Argentinië is de grootste ijsmassa op het zuidelijk halfrond buiten Antarctica. Het voedt tientallen gletsjers, waaronder de beroemde Perito Moreno en de gigantische Pio XI.
De Pio XI is bijzonder omdat deze gletsjer decennialang juist groeide, terwijl bijna alle andere gletsjers krompen. Echter, de meest recente satellietdata laten zien dat nu ook in dit gebied het merendeel van de gletsjers in een fase van versnelde terugtrekking is gekomen.
De grootste gletsjer van Rusland: de ijskap op het Noordereiland van Nova Zembla
In het Russische noordpoolgebied wordt het Noordereiland van Nova Zembla voor bijna de helft bedekt door een gigantische ijskap. Deze ijsvlakte van zo’n 20.000 vierkante kilometer voert via talloze gletsjertongen ijs af naar de Barentszzee en de Karazee.
Door de sterke opwarming van het Noordpoolgebied – die veel sneller gaat dan het wereldwijde gemiddelde – brokkelen deze gletsjers vaker af (het zogenaamde ‘kalven’), wat resulteert in een toename van ijsbergen in de noordelijke scheepvaartroutes.
De grootste gletsjer van het noordelijk halfrond: de ijskap op Groenland
De ijskap van Groenland is na Antarctica de grootste ijsmassa op aarde. Het bedekt ongeveer 80% van het eiland en is op sommige plekken meer dan 3 kilometer dik. Als deze ijskap volledig zou smelten, zou de wereldwijde zeespiegel met ongeveer 7 meter stijgen.
Een van de snelste stromen is de Jakobshavn Isbræ. Deze gletsjer verplaatst ijs met een snelheid van wel 20 tot 40 meter per dag naar de zee. Recente metingen laten zien dat het smeltproces op Groenland nu ook in de hoger gelegen centrale delen van de ijskap begint toe te nemen.
De grootste gletsjer ter wereld: de Antarctische ijskap
De absolute recordhouder is de Antarctische ijskap. Met een oppervlakte van ruim 12 miljoen vierkante kilometer bevat deze ijsmassa ongeveer 70% van al het zoetwater op aarde. De Lambertgletsjer in Oost-Antarctica is de grootste dalgletsjer ter wereld.
Hoewel Oost-Antarctica lange tijd stabiel leek, maken wetenschappers zich nu grote zorgen over West-Antarctica. Gletsjers zoals de Thwaitesgletsjer (ook wel de ‘Doomsday Glacier’ genoemd) worden van onderaf aangetast door opwarmend oceaanwater. Het lot van deze gigantische ijsmassa’s zal bepalend zijn voor de kustlijnen van de wereld in de komende eeuwen.
3 reacties
Wees een baboeba
hahaha
hahaha