Top 10 Weetjes over ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus

We leerden het allemaal in onze geschiedenislessen op school: Amerika werd ontdekt door Christoffel Columbus in 1492. Hij werd geboren in het Italiaanse Genua in 1451. In opdracht van de Spaanse kroon vertrok hij om een westwaartse route naar Azië te vinden. De schepen waarmee hij voor de eerste maal naar de Nieuwe Wereld voer, heetten Santa Maria, Pinta en Niña. Tot zover de overbekende feiten die in alle geschiedenisboekjes te vinden zijn. Er valt echter nog heel wat meer te vertellen over de figuur van Columbus en zijn reizen. Hieronder 10 minder bekende weetjes over deze historische ontdekkingsreiziger.

1. Het was al bekend dat de wereld bolvormig was

Columbus wilde aantonen dat de aarde bolvormig en niet vlak was, en wilde daarom langs een westelijke route naar India varen. Zo staat het in veel verhalen, maar dat klopt niet. Ten tijde van Columbus waren de meeste geleerden het er al lang over eens dat de aarde een bol was. In de oudheid hadden denkers als Pythagoras en Aristoteles dat al beargumenteerd, en Eratosthenes had zelfs eeuwen vóór Columbus een verrassend goede schatting gemaakt van de omtrek van de aarde.

Het echte twistpunt zat elders. Columbus wilde een westelijke route naar Azië vinden, maar zijn inschatting van de afstand was veel te optimistisch. Dat maakte zijn plan spannend, maar ook riskant.

2. Niet de eerste om de Atlantische Oceaan over te steken

Christoffel Columbus stak niet als eerste de Atlantische Oceaan van oost naar west over. Die eer gaat naar de Viking Leif Eriksson, die rond het jaar 1000 het gebied van het huidige Newfoundland bereikte. Daar is ook archeologisch bewijs voor, onder andere bij L’Anse aux Meadows.

Soms wordt ook de Ierse Sint Brandaan genoemd, die in de 6de eeuw naar Noord Amerika zou zijn gevaren. Dat verhaal leeft vooral in legendes en middeleeuwse teksten, maar wordt historisch niet als hard bewijs gezien zoals de Viking sporen.

3. Columbus onderschatte de omtrek van de aarde

Christoffel Columbus klopte aan bij veel koninklijke hoven om geldschieters te vinden voor zijn eerste reis. Vele monarchen zeiden nee. Niet omdat ze dachten dat je van de rand van de wereld zou vallen, maar omdat ze zijn berekeningen niet vertrouwden.

Columbus onderschatte de afstand over de oceaan drastisch. Hij ging uit van een te kleine omtrek van de aarde én van een Azië dat volgens hem verder naar het oosten lag dan in werkelijkheid. Hij had geluk dat er een heel continent tussen zat. Zonder de Cariben had die reis heel anders kunnen aflopen.

4. Pinta en Niña waren bijnamen

Volgens de geschiedenisboekjes vertrok Columbus met 3 schepen: het vlaggenschip Santa Maria, de Pinta en de Niña. De namen van de laatste twee zijn vrijwel zeker bijnamen.

De Niña heette officieel Santa Clara, maar kreeg de bijnaam Niña omdat de eigenaar Juan Niño heette. De Pinta was ook een roepnaam, maar de precieze oorsprong is minder duidelijk. Vaak wordt het uitgelegd als “de geverfde”, en in het Spaans had het woord in de volksmond ook schunnige bijbetekenissen. Hoe dan ook: de bemanning kende die schepen vooral op hun bijnamen.

5. De Santa Maria leed schipbreuk

Op 25 december 1492 liep de Santa Maria vast voor de kust van Hispaniola, het eiland dat tegenwoordig bestaat uit Haïti en de Dominicaanse Republiek. Met de wrakstukken van het schip bouwde Columbus een klein fort en nederzetting: La Navidad.

Belangrijk detail: dit was niet de eerste Europese aanwezigheid in de Amerika’s ooit (de Vikingen waren er eeuwen eerder), maar wel een van de eerste Spaanse steunpunten in het Caribisch gebied. Columbus liet er 39 bemanningsleden achter voordat hij terugkeerde naar Spanje met de Niña.

Tijdens zijn tweede reis keerde hij terug, maar La Navidad was verwoest en de achtergebleven mannen waren overleden. Wat er precies gebeurde, is deels afhankelijk van de bronnen, maar het eindbeeld is duidelijk: het liep daar snel en hard uit de hand.

6. Niet één, maar vier reizen naar de Nieuwe Wereld

De reis van Columbus in 1492 was een keerpunt in de geschiedenis. Minder bekend is dat hij daarna nog drie keer terugging.

In 1493 vertrok hij opnieuw, dit keer met een grote vloot. Hij deed daarbij onder meer eilanden aan in de Kleine Antillen, en gebieden rond Puerto Rico en Jamaica. In 1498 volgde zijn derde reis, waarbij hij ook het vasteland van Zuid Amerika bereikte (in de buurt van het huidige Venezuela). Tijdens zijn vierde en laatste reis (1502–1504) verkende hij delen van de kust van Centraal Amerika. Columbus bleef tot zijn dood overtuigd dat hij in de buurt van Azië was.

7. Geketend terug naar Spanje

In het jaar 1500 werd Columbus in ketens terug naar Spanje gestuurd. Als bestuurder op Hispaniola kreeg hij zware kritiek: hard optreden, conflict met Spaanse kolonisten, chaos in het bestuur en ook betrokkenheid bij het tot slaaf maken en verhandelen van mensen.

De Spaanse kroon stuurde een onderzoeker met ruime bevoegdheden (Francisco de Bobadilla), en die liet Columbus arresteren en terugbrengen. Later kreeg Columbus gratie en mocht hij nog een vierde reis maken, maar zijn politieke macht als gouverneur was hij kwijt. Dat was geen klein detail: Columbus was niet alleen ontdekkingsreiziger, hij wilde ook bestuurder zijn. En dat ging mis.

8. Gered door een maansverduistering

In 1503 strandden de schepen van Columbus bij Jamaica. De bemanning zat vast, moest wachten op hulp, en was afhankelijk van voedsel van de lokale bevolking. Dat ging niet altijd soepel.

Columbus wist dat er eind februari 1504 een maansverduistering zou plaatsvinden. Hij gebruikte die kennis als drukmiddel: hij waarschuwde dat zijn god boos was en de maan “zou laten bloeden” als er geen voedsel meer kwam. Toen de maan inderdaad donker werd en rood kleurde, maakte dat enorme indruk. Columbus kreeg weer voorraden en hield het vol tot er uiteindelijk hulp arriveerde.

9. Ook na zijn dood reisde hij naar Amerika

Columbus overleed in 1506. Zijn stoffelijke resten zijn daarna meerdere keren verplaatst. Eerst lag hij begraven in Spanje, later werden de resten overgebracht naar Santo Domingo (op Hispaniola, dus in het Caribisch gebied), en nog later verhuisden ze opnieuw toen Spanje territorium verloor.

Uiteindelijk belandden resten die aan Columbus worden toegeschreven in Sevilla. Tegelijk claimt Santo Domingo ook nog relieken te hebben. Met andere woorden: zelfs zijn graf is een historisch mijnenveld. Zeker is dat zijn lichaam, net als zijn legende, nooit echt “op één plek” is gebleven.

10. Aanslepende rechtszaken

Columbus had bij zijn contract met de Spaanse kroon stevige beloningen bedongen: titels, macht, en een aandeel in de opbrengsten van handel en nieuwe gebieden. Toen hij zijn bestuur kwijt raakte en de realiteit in de koloniën rommelig werd, kwam er ruzie. Veel ruzie.

Na zijn dood spanden zijn erfgenamen rechtszaken aan tegen de Spaanse kroon. Die juridische strijd staat bekend als de pleitos colombinos en sleepte jarenlang voort, tot diep in de 16de eeuw. Het is een van de meest cynische staartjes aan het Columbus verhaal: zelfs na zijn laatste reis bleef er een oorlog gaande, maar dan met papier, stempels en advocaten.