10 Leuke Noordpool Weetjes (Geen seizoenen, tijdzones en pinguïns)

De Noordpool is veel meer dan alleen de legendarische werkplaats van de Kerstman. Deze bevroren wildernis in de Noordelijke IJszee zit vol mysteries die de mensheid al eeuwenlang fascineren. Hoewel we vaak denken veel te weten over dit witte landschap, kloppen de algemene aannames vaker niet dan wel. De onderstaande feiten scheiden de mythes van de werkelijkheid en bereiden je voor op een boeiend gesprek tijdens het volgende diner met vrienden of familie.

10. De mysterieuze eerste ontdekkingsreiziger

Wie als eerste echt op de geografische Noordpool stond, blijft een van de grootste discussiepunten in de geschiedenis van de ontdekkingsreizen. De Amerikaanse marineofficier Robert Peary claimde dat hij op 6 april 1909 de pool bereikte, na meer dan twintig jaar aan pogingen. Bijna tegelijkertijd beweerde Frederick Cook dat hij de pool al een jaar eerder, in 1908, had bereikt.

Moderne analyses van hun logboeken en navigatiemethoden werpen echter grote twijfel op beide claims; veel experts vermoeden dat ze er beide net naast zaten. De eerste onbetwiste waarneming van de pool vond pas plaats in 1926 door Roald Amundsen vanuit een luchtschip, terwijl de eerste officieel bevestigde expeditie die de pool over het ijs bereikte pas in 1968 plaatsvond onder leiding van Ralph Plaisted.

9. Het is geen continent

In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is de Noordpool geen landmassa of continent. Terwijl de Zuidpool zich op het enorme, bergachtige continent Antarctica bevindt, is de Noordpool feitelijk niets meer dan een drijvende ijskap op de Noordelijke IJszee. Er is geen vaste grond onder de voeten; als je op de exacte pool staat, sta je op een laag ijs van enkele meters dik, met daaronder duizenden meters diep oceaanwater. Omdat het ijs constant in beweging is door stromingen, verschuift de exacte locatie van de geografische pool ten opzichte van het ijs waar je op staat ook voortdurend.

8. Niet de koudste plek op onze planeet

Hoewel het er bitterkoud is, draagt de Noordpool niet de titel van de koudste plek op aarde. Die twijfelachtige eer gaat naar de Zuidpool. Dit prijsverschil in temperatuur heeft een logische verklaring: de Zuidpool ligt op een dikke laag ijs bovenop land, op een hoogte van bijna 3.000 meter boven zeeniveau. Hoe hoger je komt, hoe kouder het wordt. De Noordpool ligt daarentegen op zeeniveau, midden in een oceaan. Het relatief warme zeewater onder de ijskap werkt als een soort radiator die de ergste kou enigszins tempert, waardoor de temperaturen er minder extreem dalen dan in het hart van Antarctica.

7. Extreme seizoenen en poollicht

Op de Noordpool zijn seizoenen niet zoals wij ze kennen. Er is feitelijk één lange dag en één lange nacht per jaar. Vanwege de kanteling van de aardas schijnt de zon er zes maanden onafgebroken, gevolgd door zes maanden van duisternis. In juli kan de temperatuur stijgen tot rond het vriespunt of zelfs iets daarboven, terwijl het in februari kan afkoelen tot -40 of -50 graden Celsius. De overgang tussen deze uitersten gaat gepaard met prachtige natuurverschijnselen, zoals het Aurora Borealis (noorderlicht), dat ontstaat door de botsing van geladen zonnedeeltjes met onze atmosfeer.

6. Een plek zonder eigen tijdzone

Het bepalen van de tijd op de Noordpool is een wiskundige uitdaging. Omdat alle lengtegraden van de aarde in dit ene punt samenkomen, komen ook alle tijdzones hier technisch gezien samen. Omdat er geen permanente menselijke bewoning is en de zon er slechts eenmaal per jaar opkomt en ondergaat, is er nooit een officiële tijdzone vastgesteld. Wetenschappers en expedities die het gebied bezoeken, gebruiken meestal de tijdzone van hun eigen land, de tijd van de plek van waaruit ze vertrokken zijn, of simpelweg de Coordinated Universal Time (UTC).

5. Pinguïns zul je hier nooit vinden

Het is een van de meest hardnekkige misverstanden in de natuurfilms: ijsberen en pinguïns die samen in de sneeuw spelen. In werkelijkheid leven deze dieren aan de tegenovergestelde uiteinden van de wereld. De ijsbeer is de koning van de Noordpool, terwijl pinguïns uitsluitend op het zuidelijk halfrond voorkomen. De enige pinguïnsoort die de evenaar oversteekt is de Galapagospinguïn, maar zelfs die komt niet in de buurt van de ijzige noorden. Een handig ezelsbruggetje: Arctic komt van het Griekse woord voor beer (Arktos), terwijl Antarctica letterlijk zonder beren betekent.

4. De kortste weg naar de pool: Kaffeklubben

Hoewel de Noordpool midden in de oceaan ligt, is er land dat er relatief dichtbij ligt. Het noordelijkste puntje vaste grond op aarde is Kaffeklubbeneiland (Koffieclub-eiland), gelegen voor de kust van Groenland. Dit kleine, onherbergzame eilandje van slechts een kilometer lang werd in 1900 ontdekt door Robert Peary, maar pas in 1921 officieel bezocht. Het is een kale plek waar nauwelijks leven mogelijk is, maar het markeert wel de uiterste grens van het land voordat de eindeloze ijszee naar de pool begint.

3. Er bestaan feitelijk twee Noordpolen

Er is niet slechts één Noordpool; wetenschappers maken onderscheid tussen de geografische en de magnetische Noordpool. De geografische Noordpool is het vaste punt op 90 graden noorderbreedte waar de aardas doorheen loopt. De magnetische Noordpool is de plek waar de kompasnaald naartoe wijst. Dit magnetische punt is niet vast; het verschuift constant door veranderingen in de vloeibare ijzerkern van de aarde. In de afgelopen decennia is dit punt met een snelheid van ongeveer 55 kilometer per jaar verschoven van Canada richting Siberië.

2. Een enorme schatkamer aan olie en gas

Ongeveer 13% van de onontdekte olievoorraden en maar liefst 30% van het onontdekte aardgas ter wereld bevindt zich waarschijnlijk onder de Arctische zeebodem. Dit heeft geleid tot politieke spanningen tussen landen als Rusland, Canada, de VS, Noorwegen en Denemarken (via Groenland), die allemaal aanspraak willen maken op delen van de zeebodem. Hoewel de winning in deze extreme omstandigheden technisch zeer lastig en risicovol is, wordt de Noordpool door de smeltende ijskap steeds toegankelijker voor commerciële exploratie, wat grote zorgen baart bij milieuorganisaties.

1. De koudste marathon ter wereld

Voor wie een gewone marathon te makkelijk vindt, is er de North Pole Marathon. Sinds 2002 wordt deze unieke race jaarlijks georganiseerd op een parcours over het drijvende poolijs. Deelnemers moeten de klassieke afstand van 42,195 kilometer afleggen in temperaturen die vaak rond de -30 graden Celsius liggen. Ze dragen speciale lagen kleding, gezichtsmaskers en veiligheidsbrillen om bevriezing te voorkomen. Het is een van de zwaarste sportieve uitdagingen ter wereld, waarbij de lopers niet alleen vechten tegen de afstand, maar ook tegen de genadeloze arctische elementen.