Toen kosmonaut Joeri Gagarin op 12 april 1961 aan boord van Vostok 1 als eerste mens een baan om de aarde voltooide, begon een nieuw tijdperk van technologische rivaliteit. Na de eerste proefvluchten met dieren leek de bemande ruimtevaart een aaneenschakeling van triomfen, maar achter de schermen bleef het pionieren met gigantische risico’s.
Draagraketten zijn in feite gecontroleerde bommen, en een weigerend ventiel of een scheur in een hitteschild kan fataal zijn. Opmerkelijk genoeg vonden de meeste dodelijke slachtoffers hun einde niet in de gewichtloosheid van het heelal, maar op het lanceerplatform of tijdens de afdaling door de dampkring. Dit zijn de tien grootste ruimtevaartrampen uit de geschiedenis, gewogen naar het aantal slachtoffers en de impact op de ruimtevaart.
10. De bijna-ramp met Voschod 2 (1965)
De Sovjet-missie van Voschod 2 op 18 maart 1965 ging de boeken in als de vlucht waarin kosmonaut Aleksej Leonov de allereerste ruimtewandeling uit de geschiedenis maakte. Twaalf minuten lang zweefde hij buiten het schip aan een lijn van vijf meter. In het vacuüm van de ruimte gebeurde echter iets waar de ontwerpers geen rekening mee hadden gehouden: zijn Berkut-ruimtepak zwol op als een ballon.
Leonov kon zijn vingers en benen nauwelijks nog bewegen en paste fysiek niet meer door de nauwe opening van de luchtsluis. Tegen alle protocollen in besloot hij handmatig zuurstof uit zijn pak te laten ontsnappen om het volume te verminderen. Daarmee riskeerde hij acute decompressieziekte en verstikking, maar hij wist zich met het hoofd eerst naar binnen te wringen en het luik op het nippertje te vergrendelen.
Tijdens de terugkeer weigerde het automatische ontstekingssysteem van de remraket, waardoor piloot Pavel Beljajev de capsule handmatig moest richten. Ze landden 386 kilometer uit koers in de besneeuwde taiga van de Oeral. De twee kosmonauten brachten twee ijskoude nachten door bij temperaturen van dertig graden onder nul, omringd door wolven en beren, voordat reddingsteams op ski’s hen wisten te bereiken.
9. De crash van Intelsat 708 (1996)
Op 15 februari 1996 stond een Chinese Lange Mars 3B-raket klaar op het lanceercentrum Xichang in de provincie Sichuan. In de neuskegel bevond zich de peperdure communicatiesatelliet Intelsat 708, gebouwd door het Amerikaanse bedrijf Space Systems/Loral.
Binnen twee seconden na het opstijgen verloor de raket door een storing in het traagheidsnavigatiesysteem zijn koers. De raket kantelde horizontaal en boog met volle brandstoftanks af naar een bewoonde vallei. Precies 22 seconden na de lancering boorde het gevaarte zich in een dorp nabij de basis, wat leidde tot een gigantische explosie van giftige stikstoftetroxide en hydrazine.
De officiële Chinese autoriteiten meldden na afloop dat er zes doden en 57 gewonden waren gevallen. Westerse technici en journalisten die in een nabijgelegen hotel verbleven zagen echter dat het dorp vrijwel volledig was weggevaagd en schatten het werkelijke dodental op tientallen tot honderden burgers. De nasleep veroorzaakte een enorm schandaal in Washington: Amerikaanse satellietbouwers kregen zware boetes wegens het illegaal delen van raketkennis met China, en het exporteren van Amerikaanse satelliettechnologie naar Peking werd daarna bij wet verboden.
8. De fatale afdaling van Sojoez 1 (1967)
Kosmonaut Vladimir Komarov wist al voor het opstijgen op 23 april 1967 dat de nieuwe Sojoez-capsule nog niet vliegwaardig was. Ingenieurs hadden ruim tweehonderd technische ontwerpfouten genoteerd, maar politieke druk vanuit het Kremlin om voor de viering van de Dag van de Arbeid een spektakelstuk neer te zetten woog zwaarder dan de veiligheid.
Eenmaal in een baan om de aarde weigerde een van de twee zonnepanelen open te klappen, waardoor de capsule kampte met een chronisch stroomtekort en het automatische navigatiesysteem uitviel. Na achttien moeizame omlopen slaagde Komarov erin de capsule handmatig te heroriënteren voor de terugkeer in de dampkring.
Toen volgde de genadeklap. De hoofdparachute zat vast in zijn behuizing en weigerde zich te ontplooien. De handmatig geactiveerde reserveparachute raakte vervolgens hopeloos verstrikt in de lijnen van de remparachute. De capsule sloeg op 24 april 1967 met een snelheid van 140 kilometer per uur in op een akker bij Orenburg. Komarov was op slag dood en werd de eerste mens die omkwam tijdens een actieve ruimtevlucht.
7. De vuurzee van Apollo 1 (1967)
Het Amerikaanse Apollo-programma kende een dramatische start. Op 27 januari 1967 lag de driekoppige bemanning, bestaande uit gezagvoerder Virgil ‘Gus’ Grissom, Ed White en Roger Chaffee, vastgegespt in hun stoelen op lanceerplatform 34 van Cape Kennedy voor een simulatie van de aftelling.
De capsule stond onder een overdruk van ruim een bar en was gevuld met honderd procent zuivere zuurstof. Rond half zeven ’s avonds ontstond er vermoedelijk een elektrische vonk in een beschadigde draadbundel bij het milieucontrolesysteem. In de zuivere zuurstof brandde alles wat normaal nauwelijks vlam vat binnen een fractie van een seconde, waaronder het nylon klittenband in de cabine.
De astronauten riepen over de radio dat er brand was uitgebroken en probeerden het luik te openen. Omdat het luik naar binnen toe openging en de interne druk door de hitte razendsnel opliep, kregen noch de mannen binnen, noch de technici buiten het mechanisme ontgrendeld. Grissom, White en Chaffee stierven binnen dertig seconden aan verstikking door giftige koolmonoxiderook. NASA legde het bemande maanprogramma twintig maanden stil om de capsule fundamenteel te herontwerpen met een snel te ontgrendelen buitenwaarts luik en een veiliger gasmengsel.
6. De explosie op Alcântara (2003)
Brazilië probeerde al jaren aansluiting te vinden bij de eliteclub van landen met een eigen lanceercapaciteit. Op de lanceerbasis Alcântara in de noordoostelijke deelstaat Maranhão stond in augustus 2003 de VLS-1 raket gereed voor een derde testpoging, na twee eerdere mislukte lanceringen.
Op 22 augustus 2003, precies drie dagen voor de geplande lancering, ging het op het platform gruwelijk mis. Door een defecte ontstekingskabel ontbrandde een van de vier vastebrandstofmotoren van de onderste rakettrap spontaan. Binnen enkele seconden werd de tien verdiepingen tellende lanceertoren opgeslokt door een vuurzee die het hele lanceercomplex verwoestte en de omringende jungle in lichterlaaie zette.
Op het moment van de ontploffing waren tientallen burgerspecialisten bezig met de laatste controles rond de raket. 21 vooraanstaande Braziliaanse ingenieurs, technici en wetenschappers vonden de dood. De klap was zo hard dat het nationale ruimtevaartprogramma van Brazilië in één klap zijn meest ervaren experts verloor en jarenlang volledig stilviel.
5. De decompressie van Sojoez 11 (1971)
De missie van Sojoez 11 leek een triomf voor de Sovjet-Unie. Kosmonauten Georgi Dobrovolski, Vladislav Volkov en Viktor Patsajev koppelden met succes aan Saljoet 1, het allereerste ruimtestation in de geschiedenis, en vestigden met een verblijf van ruim 23 dagen een nieuw wereldrecord.
Op 29 juni 1971 ontkoppelden ze voor de terugreis. Toen de landingsmodule zich op 168 kilometer hoogte met explosieve bouten losmaakte van de orbitale module, werd door de mechanische schok per ongeluk een ventilatieventiel opengetrokken dat pas op vier kilometer hoogte had mogen opengaan. Binnen twee minuten ontsnapte alle zuurstof uit de cabine naar het luchtledige.
De kosmonauten droegen geen drukpakken; de capsule was domweg te krap ontworpen om drie mannen in ruimtepakken te herbergen. Patsajev probeerde het ventiel met de hand dicht te draaien, maar verloor binnen enkele seconden het bewustzijn door zuurstofgebrek. De capsule daalde volautomatisch af en landde zonder een schrammetje op de steppe van Kazachstan. Toen het bergingsteam het luik opende, troffen ze de drie mannen roerloos in hun stoelen aan. Dobrovolski, Volkov en Patsajev zijn tot op de dag van vandaag de enige mensen die daadwerkelijk in de ruimte zijn overleden.
4. De raketramp van Plesetsk (1980)
Op 18 maart 1980 bereidde militair personeel op de geheime lanceerbasis Plesetsk, achthonderd kilometer ten noorden van Moskou, een Vostok-2M-raket voor op de lancering van een Tselina-D spionagesatelliet. Twee uur voor de start, tijdens het voltanken met vloeibare zuurstof en kerosine, veranderde het lanceerplatform in een inferno.
De raket explodeerde met tienduizenden liters brandstof. 44 soldaten en technici werden direct gedood, vier anderen bezweken later in het ziekenhuis aan zware brandwonden en 87 mensen raakten gewond. De Sovjetleiding wees aanvankelijk de omgekomen bemanning als zondebok aan en stelde dat zij een verkeerde handeling hadden verricht.
Een bijna identiek incident een jaar later bracht de werkelijke oorzaak aan het licht: de brandstoffilters voor waterstofperoxide bleken gesoldeerd te zijn met loodhoudend materiaal, wat een chemische reactie en spontane ontbranding veroorzaakte. Het communistische regime hield de ramp negen jaar lang strikt geheim voor de buitenwereld, terwijl partijkrant Pravda destijds schreef dat er een vlekkeloze lancering had plaatsgevonden. Pas in 1989 werd de ramp officieel erkend.
3. De ondergang van Space Shuttle Columbia (2003)
Op 1 februari 2003 stond Space Shuttle Columbia op het punt om te landen na een wetenschappelijke missie van zestien dagen. Wat de zeven bemanningsleden niet wisten, was dat hun lot al tijdens de lancering op 16 januari was bezegeld. Precies 82 seconden na het opstijgen brak een stuk isolatieschuim ter grootte van een aktetas af van de externe brandstoftank, dat met achthonderd kilometer per uur insloeg op de vleugelrand.
De impact sloeg een gat in de hittebestendige panelen van versterkt koolstof-koolstofcomposiet op de linkervleugel. Tijdens de terugkeer in de dampkring drong heet atmosferisch plasma van meer dan duizend graden Celsius via die opening het inwendige van de vleugel binnen.
Terwijl de shuttle met Mach 18 over Texas raasde, smolt de aluminium draagconstructie van de vleugel weg. Het toestel begon onbeheersbaar te tollen en desintegreerde binnen enkele seconden. Alle zeven astronauten, onder wie gezagvoerder Rick Husband en de eerste Israëlische astronaut Ilan Ramon, kwamen om. Het Space Shuttle-programma werd tweeënhalf jaar stilgelegd, en NASA besloot om de shuttles na voltooiing van het internationale ruimtestation ISS definitief met pensioen te sturen.
2. De Nedelinramp (1960)
De grootste ramp uit de geschiedenis van de raketontwikkeling voltrok zich op 24 oktober 1960 op de basis Bajkonoer in Kazachstan. Maarschalk Mitrofan Nedelin, hoofd van de strategische raketstrijdkrachten van de Sovjet-Unie, stond onder zware druk van partijleider Nikita Chroesjtsjov om het prototype van de R-16 intercontinentale raket te lanceren voor de viering van de bolsjewistische Oktoberrevolutie.
Toen de volgetankte raket op het platform kampte met hardnekkige brandstoflekken en elektrische haperingen, weigerde Nedelin de operatie af te blazen. Hij liet zijn stoel demonstratief op enkele meters afstand van de raket neerzetten om de monteurs op te jagen. Tegen alle veiligheidsvoorschriften in werkten tientallen technici tegelijkertijd aan de raket terwijl deze afgeladen was met salpeterzuur en dimethylhydrazine.
Tijdens het resetten van een stroomschakelaar ontstak plotseling de motor van de tweede trap, die zich recht door de brandstoftanks van de eerste trap brandde. De explosie die volgde veroorzaakte een vlammenzee van duizenden graden Celsius die de lanceerbasis verzwolg en het asfalt deed smelten. Minstens 120 mensen, onder wie maarschalk Nedelin zelf, werden levend verbrand of bezweken aan giftige gassen. De Sovjet-Unie hield de ramp dertig jaar lang staatsgeheim en meldde aan het publiek dat Nedelin was omgekomen bij een vliegtuigcrash.
1. De explosie van Space Shuttle Challenger (1986)
De ramp met Space Shuttle Challenger op 28 januari 1986 is het bekendste en meest bekeken ongeluk uit de ruimtevaartgeschiedenis. Miljoenen schoolkinderen keken in hun klaslokalen live mee naar de lancering, omdat lerares Christa McAuliffe als eerste burgerastronaut vanuit een baan om de aarde les zou geven.
De nacht voor de start had het op Cape Canaveral uitzonderlijk hard gevroren. Ingenieurs van raketbouwer Morton Thiokol hadden NASA gewaarschuwd dat de rubberen O-ringen die de segmenten van de vastebrandstofmotoren afdichtten bij temperaturen onder het vriespunt hun veerkracht verloren. Onder druk van het strakke lanceerschema zette NASA de lancering toch door.
Precies 73 seconden na het opstijgen, op vijftien kilometer hoogte, vlamde een steekvlam door de falende afdichting van de rechter stuwraket en sneed door de verbinding met de externe waterstoftank. De shuttle desintegreerde door de enorme luchtdruk bij Mach 1,9.
In tegenstelling tot wat velen dachten, ontplofte de bemanningscabine niet direct. De cockpit scheurde intact los van het uiteenvallende schip. Forensisch onderzoek van NASA toonde aan dat minstens drie van de vier handmatig bediende noodzuurstofsystemen (PEAP’s) door de astronauten waren ingeschakeld. De zeven bemanningsleden overleefden de initiële explosie en waren hoogstwaarschijnlijk bij bewustzijn tijdens de ruim twee minuten durende vrije val, totdat de cockpit met 333 kilometer per uur op het wateroppervlak van de Atlantische Oceaan te pletter sloeg. De ramp legde het Amerikaanse ruimtevaartprogramma bijna drie jaar stil en leidde tot een totale hervorming van NASA’s veiligheidsprocedures.
Meer lijstjes over de ruimtevaart
- 10 Dieren die in de ruimte zijn geweest
- 10 Beroemde astronauten
- 10 Objecten in de ruimte, die je met je blote oog kunt zien
- 10 Dingen groot genoeg om te zien vanuit de ruimte
- 10 Mysterieuze geluiden uit de ruimte
- 10 mooiste foto’s gemaakt door ruimtetelescoop Hubble
- 10 Mooiste foto’s vanuit het Internationaal ruimtestation ISS
- 10 Weetjes over het Internationaal ruimtestation (ISS)
Meer lijstjes over rampen
- Top 10 Grootste Kernrampen in de geschiedenis
- Top 10 Grootste Natuurrampen van de Laatste Eeuw
- Top 10 Grootste Olierampen
- Top 10 Grootste Vliegtuigrampen
- Top 10 Grootste Scheepsrampen
- 10 Grootste Sportrampen
- Top 10 Voetbalstadion Rampen
- 10 Meest Bizarre Rampen Ooit
1 reactie
stom