Top 10 Beroemde dansers van de afgelopen eeuw

Dansers zijn er in alle soorten. De een schittert in een filmmusical, de ander vult een operahuis met klassiek ballet. Wat ze delen is dat hun naam blijft hangen, soms een eeuw na hun laatste optreden. Dit zijn tien dansers die het vak hebben gevormd.

10. Josephine Baker

Josephine Baker groeide op in Saint Louis en vertrok op haar dertiende van huis. In oktober 1925 opende ze in Parijs La Revue Nègre in het Théâtre des Champs-Élysées, met een act die de Danse Sauvage werd genoemd. Ze was negentien en binnen een week de gesprekstof van de stad. Het beroemde rokje van namaakbananen droeg ze een jaar later bij de Folies Bergère.

Haar dans was een mengeling van charleston, wilde bewegingen en pure clownerie, en ze speelde bewust met de vooroordelen van haar publiek. In 1928 kwam ze naar Amsterdam, waar duizenden fans haar op het station opwachtten en het tramverkeer stil kwam te liggen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte ze voor de Franse inlichtingendienst en het verzet. In 2021 werd ze als eerste zwarte vrouw geëerd in het Panthéon in Parijs.

9. Gene Kelly

De Amerikaan Gene Kelly is een van de grootste namen van het oude Hollywood. Zijn bekendste film is Singin’ in the Rain uit 1952, die hij samen met Stanley Donen regisseerde. Zijn stijl was atletisch en aards, ver weg van de zwevende elegantie die het genre daarvoor kenmerkte. Kelly danste in een T-shirt en gewone schoenen waar anderen een rokkostuum droegen.

Hij mengde ballet, tap en moderne dans tot iets wat vooral op hemzelf leek. Singin’ in the Rain was bij verschijning een bescheiden succes. Inmiddels staat de film standaard bovenaan lijstjes van beste musicals ooit gemaakt.

8. Margot Fonteyn

Margot Fonteyn kwam op haar veertiende bij de balletschool van Vic-Wells, het latere Royal Ballet, en bleef haar hele carrière aan dat gezelschap verbonden. Frederick Ashton maakte rollen speciaal voor haar, waaronder Ondine en Marguerite. Ze wordt gezien als de eerste Britse ballerina van wereldformaat.

In februari 1962 danste ze voor het eerst met Rudolf Nureyev in Giselle. Zij was 42 en hij 24, en zij aarzelde vanwege dat verschil. Het werd een van de beroemdste danspartnerschappen ooit, dat pas in 1979 eindigde toen ze op haar zestigste stopte.

In datzelfde jaar kreeg ze van het Royal Ballet de titel prima ballerina assoluta, in de twintigste eeuw aan slechts drie ballerina’s toegekend.

7. Martha Graham

Martha Graham richtte in 1926 haar eigen gezelschap en school op, vanuit een piepkleine studio in Carnegie Hall. Ze wordt gezien als een van de grondleggers van de moderne dans. Haar werk was een breuk met de strikte regels van het ballet en werd destijds als hoogst eigenwijs beschouwd. Ze wilde de opsmuk eraf en de emotie eronder zichtbaar maken.

De kern van haar techniek is contraction and release, een principe dat ze afkeek van de ademhaling. Daarbij hoort werken dicht bij de vloer, spiralen door de romp en hoekige, directe bewegingen.

Graham maakte in haar leven 181 stukken, waaronder Appalachian Spring en Lamentation. Ze stond zelf tot in haar zeventiger jaren op het podium.

6. Fred Astaire

Fred Astaire en Ginger Rogers maakten tussen 1933 en 1949 tien films samen. Ze begonnen als bijrollen in Flying Down to Rio en waren binnen een jaar het bekendste danskoppel van Hollywood. Hun nummers combineerden ballroom, tap en soft shoe. Top Hat en Swing Time gelden als de hoogtepunten.

Wat die scènes anders maakt dan wat er daarvoor werd gemaakt, is hoe ze gefilmd zijn. Lange takes, weinig montage, de dansers altijd van top tot teen in beeld. Astaire stond erop dat het publiek kon zien dat het echt was en geen cameratruc. Voor generaties dansers na hem is hij nog steeds het ijkpunt.

5. Mikhail Baryshnikov

Mikhail Baryshnikov werd in 1948 geboren in Riga, in wat toen de Letse Sovjetrepubliek was, in een Russisch gezin. Op zijn twaalfde ging hij naar de balletschool daar, in 1966 kwam hij bij het Kirov-ballet in Leningrad. In juni 1974 liep hij over tijdens een tournee in Toronto.

In het Westen danste hij bij American Ballet Theatre en New York City Ballet, en van 1980 tot 1989 leidde hij ABT als artistiek directeur. Voor zijn rol in de film The Turning Point uit 1977 kreeg hij een Oscarnominatie. Een nieuwe generatie kent hem vooral als Aleksandr Petrovsky uit het laatste seizoen van Sex and the City.

4. Michael Jackson

Op 25 maart 1983 nam Michael Jackson zijn optreden op voor het tv-programma Motown 25, dat in mei werd uitgezonden. Tijdens de brug van Billie Jean gleed hij een paar seconden achteruit over het podium. Naar schatting 47 miljoen Amerikanen zaten te kijken. Vanaf dat moment was de moonwalk zijn handelsmerk.

De beweging was overigens niet van hemzelf. De backslide circuleerde al langer in de streetdance-scene en Jackson leerde hem van dansers als Jeffrey Daniel en Cooley Jaxson. Wat hij toevoegde was timing en podiumgevoel. Tegen Oprah Winfrey vertelde hij jaren later dat hij na afloop backstage stond te huilen, omdat hij zelf niet tevreden was.

3. Rudolf Nureyev

Rudolf Nureyev werd in 1938 geboren in een trein op de Transsiberische spoorlijn, in een Tataars gezin. Op zijn zeventiende kwam hij op de balletschool in Leningrad terecht, het huidige Sint-Petersburg. In 1958 werd hij solist bij het Kirov-ballet, dat inmiddels weer Mariinsky heet. Hij gold als briljant en als volstrekt onhandelbaar.

In juni 1961 stond hij met het gezelschap op vliegveld Le Bourget bij Parijs. In plaats van het bevel op te volgen en naar Moskou te vliegen, vroeg hij politiek asiel aan bij de Franse politie. Als een van de eerste Sovjetsterren die overliep werd hij wereldnieuws, midden in de Koude Oorlog. In Londen zette hij daarna de mannelijke danser terug in het middelpunt, op een moment dat de ballerina’s vrijwel alle aandacht kregen.

2. Vaslav Nijinsky

Het Parijse publiek noemde hem le dieu de la danse, de god van de dans. Vaslav Nijinsky werd in 1889 geboren in Kiev, groeide arm op en werd door zijn moeder naar de keizerlijke theaterschool in Sint-Petersburg gestuurd. Vanaf 1909 was hij de ster van de Ballets Russes van Sergej Diaghilev. Toeschouwers beweerden dat hij in zijn sprongen even in de lucht bleef hangen.

Als choreograaf zocht hij de grenzen op. L’Après-midi d’un faune uit 1912 werd door de Parijse pers obsceen genoemd, en de première van Le Sacre du Printemps in 1913 liep uit op tumult in de zaal. Zijn loopbaan duurde nog geen tien jaar. In 1919 stortte hij in en kreeg hij de diagnose schizofrenie. De laatste dertig jaar van zijn leven danste hij niet meer.

1. Anna Pavlova

Anna Pavlova werd in 1881 in Sint-Petersburg geboren en danste bij het keizerlijke ballet en later bij de Ballets Russes. Haar bekendste rol is De Stervende Zwaan, een solo die Michel Fokine in 1905 speciaal voor haar maakte.

Met haar eigen gezelschap was ze de eerste ballerina die de hele wereld afreisde, tot in Zuid-Amerika, India, Mexico en Australië. Ze bracht ballet daarmee bij een publiek dat er nooit eerder mee in aanraking was gekomen.

Haar voeten hadden extreem hoge wreven, dus verstevigde ze haar spitzen zelf met een stuk hard leer en maakte ze de neus platter. Tijdgenoten noemden dat vals spelen, maar haar aanpassing werd de basis voor de moderne spitz. Haar leven eindigde in Nederland. In januari 1931 kwam ze aan in Den Haag voor haar afscheidstournee, liep tijdens de lange treinreis een longontsteking op en stierf op 23 januari in Hotel Des Indes aan het Lange Voorhout. Ze werd 49 jaar en een plaquette in het hotel herinnert nog aan de kamer waar het gebeurde.