Men stelt zich een haai vaak voor als een enorm dier met angstaanjagende tanden. De Jawsfilms hebben ongetwijfeld bijgedragen tot dat beeld. Er bestaan inderdaad gigantisch grote haaiensoorten, die tot ver boven de 10 meter kunnen worden. Ook in lang vervlogen tijden zwommen er flink uit de kluiten gewassen roofdieren rond, die inmiddels al miljoenen jaren uitgestorven zijn. Hieronder een overzicht van 10 van de grootste haaiensoorten aller tijden. De eerste 5 leefden miljoenen jaren geleden. De laatste 5 zijn haaiensoorten die je nog steeds in levenden lijve kunt tegenkomen als je een duik in de oceaan neemt.

Grootste haaien uit de prehistorie

5. Cretoxyrhina

Deze uitgestorven haaiensoort leefde in het Midden en Laat Krijt, grofweg tussen 100 en 80 miljoen jaar geleden. Cretoxyrhina was een van de grootste roofhaaien van zijn tijd. Schattingen lopen uiteen, maar de grootste exemplaren kwamen waarschijnlijk ergens rond de 6 tot bijna 7 meter uit. Qua formaat kun je hem dus vergelijken met een forse moderne witte haai.

Van deze soort werden vooral tanden als fossielen teruggevonden, maar er zijn ook delen van het skelet bekend. Met zijn scherpe tanden kon Cretoxyrhina grote vissen en zeeschildpadden aan. En als er een jonge mosasaurus in de buurt zwom, bijvoorbeeld een jonge Tylosaurus (dat is geen dinosaurus maar een zeereptiel), dan stond die ook niet per se veilig.

4. Otodus

In het Paleoceen en Eoceen, ruwweg 60 tot 45 miljoen jaar geleden, zwom er een indrukwekkende “megatandhaai” rond die vaak onder de naam Otodus wordt besproken. Hier wordt het al snel ingewikkeld, want in moderne indelingen wordt de beroemde megalodon zelfs geregeld als een soort binnen het geslacht Otodus geplaatst. Met andere woorden: het is eerder familie, voorouderlijn en naamgeving door elkaar, dan een simpel “afstammeling van megalodon”.

Wat wel duidelijk is: dit waren grote roofhaaien met forse tanden. Van Otodus en verwante soorten zijn vooral tanden bekend, soms richting 10 centimeter. Hoe lang het dier precies werd, blijft een schatting, maar bij de grootste exemplaren gaat het om meerdere meters, mogelijk richting 9 meter voor de grootste vormen binnen die lijn. Met zulke kaken stond er genoeg op het menu, van grote vissen tot zeezoogdieren.

3. Helicoprion

Het was een vreemd dier, Helicoprion. Zijn naam verwijst naar een soort spiraalzaag, en dat is niet eens overdreven: de onderkaak droeg een opvallende tandkrans die als een rol in elkaar zat. Dit dier zwom rond in het Perm, ongeveer 290 tot 250 miljoen jaar geleden.

Belangrijk detail: Helicoprion was geen “echte haai” zoals we die nu kennen, maar een haai-achtige kraakbeenvis uit een andere tak. Hoe groot hij werd is lastig, omdat we vooral die bizarre tandkransen hebben en minder complete skeletten. Veel reconstructies komen uit op een paar meter, met hogere schattingen voor uitzonderlijk grote exemplaren. Het idee van een standaard 9 meter is in elk geval te stellig.

2. Ptychodus

Ptychodus leefde in het Krijt, grofweg ergens tussen ongeveer 110 en 80 miljoen jaar geleden. Deze haai viel op door zijn brede, platte tanden met ribbels. Dat zijn geen “scheur-en-slik” tanden, maar echte “krakers”. Het dier zocht zijn voedsel vooral op de zeebodem en had een menu met veel schelp- en schaaldieren.

De grootte blijft onderwerp van discussie, omdat ook hier tanden en losse resten het belangrijkste bewijs zijn. Toch suggereren sommige moderne schattingen dat de grootste Ptychodus-soorten indrukwekkend groot konden worden, mogelijk richting 9 tot 10 meter. Zeker is vooral dat het een reus onder de durofage haaien was.

1. Megalodon

De allergrootste haaiensoort die ooit geleefd heeft, is de megalodon. Hij domineerde de wereldzeeën in het Mioceen en Plioceen, ruwweg van ongeveer 23 tot 3,6 miljoen jaar geleden. De tanden zijn iconisch en konden tot ongeveer 18 centimeter lang worden. Met zulke tanden hoef je niet te raden waar hij van leefde: grote prooi.

Over de maximale lengte zijn wetenschappers het niet tot op de centimeter eens. Vaak wordt 15 tot 18 meter genoemd voor zeer grote exemplaren. Er zijn ook nieuwere modellen die een extreme bovengrens richting 24 meter suggereren, maar dat blijft het uiterste scenario. Hoe dan ook was dit een apexjager die jaagde op walvissen en andere grote zeezoogdieren, en die mogelijk concurrentie had van grote roofwalvissen zoals Livyatan. Dat hij zo’n dier “zonder pardon verzwolg” is dan weer te stellig; wat we wel zeker weten is dat megalodon in staat was om gigantische prooi aan te vallen en te slopen.

Deze 5 uitgestorven reuzen horen definitief tot de geschiedenis. Maar ook in onze tijd leven er flink uit de kluiten gewassen haaien. Hieronder een lijstje van 5 van de grootste soorten die je tegenwoordig nog in zeeën en oceanen terugvindt.

5 grootste haaien die nu nog leven

5. De Pacifische sluimerhaai

De Pacifische sluimerhaai is een soort waar veel mythes omheen hangen, deels omdat hij in koude, diepe wateren leeft en zelden netjes gemeten wordt. Bevestigde metingen komen vaak uit op enkele meters, maar er zijn ook meldingen en schattingen die wijzen op exemplaren van 6 meter of meer. Als hij echt groot is, kan hij ook richting een enorm gewicht gaan.

Hij voelt zich thuis in de noordelijke Grote Oceaan en richting poolgebieden. Het is geen kieskeurige eter: vis, inktvis, weekdieren en aas staan op het menu. Het idee dat hij grote inktvissen aankan, is zeker niet onlogisch voor zo’n trage, opportunistische kolos.

4. De tijgerhaai

Met zijn gestreepte rug en flanken heeft de tijgerhaai zijn naam niet gestolen, al vervagen de strepen meestal naarmate het dier ouder wordt. De tijgerhaai behoort tot de gevaarlijkere soorten voor de mens, vooral omdat hij groot is, krachtig, en berucht om zijn “alles moet getest worden” eetstijl.

De maximale lengtes die je online ziet rondgaan zijn vaak overdreven. Realistischer is dat grote tijgerhaaien tot ongeveer 5,5 meter kunnen komen. Gewicht varieert enorm, maar bij grote vrouwtjes praat je al snel over honderden kilo’s. Hij komt voor in tropische en subtropische zeeën en eet van alles: vis, zeeschildpadden, inktvissen, zeevogels, aas en soms ook andere haaien.

3. De witte haai

De witte haai is de bekendste grote roofhaai ter wereld. Hij leeft vooral in gematigde kustwateren van zowel het noordelijk als het zuidelijk halfrond. In Europa kun je hem onder meer in de Middellandse Zee aantreffen, en af en toe in delen van de Atlantische Oceaan.

Ook hier zijn “recordlengtes” een bron van discussie. Een veilige, realistische bovengrens zit rond 6 meter, met af en toe grotere schattingen die niet altijd perfect te controleren zijn. Het dier jaagt vooral op vissen en zeezoogdieren. En ja, hierdoor blijft hij voor mensen spannend, al zijn incidenten zeldzaam in verhouding tot hoe vaak mensen de zee in gaan.

2. De reuzenhaai

De reuzenhaai is een planktoneter en dus niet gevaarlijk voor de mens. Hij zwemt met open bek door het water en zeeft plankton uit de zee. Toch wil je niet geraakt worden door zo’n staart, want dit is een groot en zwaar dier.

Reuzenhaaien komen voor in gematigde wateren en worden af en toe gespot bij de Nederlandse of Belgische kust. Waarnemingen van lengte en gewicht lopen uiteen, maar de soort kan richting 10 meter gaan, met uitschieters die soms rond 12 meter worden genoemd. Gemiddeld zie je ze vaker in de 6 tot 8 meter klasse, en ze wegen dan meerdere tonnen.

1. De walvishaai

De grootste levende haaiensoort is de walvishaai. Deze vriendelijke reus komt voor in tropische zeeën rond de evenaar. De grootste exemplaren kunnen in de buurt van 18 meter komen. Gewicht is lastig exact te geven, maar bij zulke lengtes praat je al snel over tientallen tonnen.

Walvishaaien eten plankton, krill en kleine visjes. Omdat ze zo rustig zijn, worden ze op sommige plekken ook door toeristen benaderd en gefotografeerd. Dat levert magische beelden op, al blijft het belangrijk dat mensen afstand houden en de dieren niet opjagen. Zijn naam dankt hij uiteraard aan zijn enorme formaat en zijn filterende manier van eten.