Top 10 weetjes over Saturnus: de planeet met de ringen

Saturnus is genoemd naar de Romeinse god van de landbouw en is ongetwijfeld een van de mooiste planeten in ons zonnestelsel. Het is de beroemde planeet met de ringen. Zelfs door een kleine telescoop kan men vanaf de aarde deze fraaie hemelbol waarnemen.

Hoewel ook Jupiter en Uranus ringen hebben, zijn die lang niet zo spectaculair als die van Saturnus. Dankzij onbemande ruimtetuigen beschikken we in 2026 over ongekend gedetailleerde beelden van de gasreus en zijn fascinerende manen. Hieronder 10 interessante weetjes over dit beroemde hemellichaam.

10. Een gasreus met een heel lage dichtheid

Net als Jupiter is Saturnus een gigantische planeet die vrijwel volledig uit gas bestaat, voornamelijk waterstof en helium. Saturnus bezit slechts een dichtheid van 0,687 gram per kubieke centimeter, wat lager is dan de dichtheid van water. Als je Saturnus in een denkbeeldig, gigantisch bad met water zou leggen, zou de planeet blijven drijven.

9. Een afgeplatte bol met ringen

Als je foto’s ziet van Saturnus, merk je onmiddellijk dat de planeet niet perfect rond is. Omdat Saturnus heel snel om zijn as draait, puilt de planeet een beetje uit aan de evenaar. Wetenschappelijk noemt men deze vorm een oblate sferoïde. De afstand van het middelpunt tot de evenaar is ruim 6.000 kilometer groter dan de afstand tot de polen.

8. Manen of ringen rond Saturnus?

Toen Galileo Galilei in 1610 Saturnus observeerde met een primitieve telescoop, wist hij niet wat hij zag. Hij dacht dat het over twee afgeplatte manen ging die aan de planeet vastzaten. Pas in 1655 stelde Christiaan Huygens met een betere telescoop vast dat het om ringen ging die los van de planeet zweefden. Huygens ontdekte toen ook Titan, de grootste maan van Saturnus.

7. Ruimtetuigen naar Saturnus

Vier ruimtesondes hebben de planeet inmiddels bezocht. Pioneer 11 (1979), Voyager 1 (1980) en Voyager 2 (1981) vlogen erlangs. De missie van de sonde Cassini was het meest indrukwekkend: deze draaide van 2004 tot 2017 rondjes om de planeet. In 2026 kijken wetenschappers reikhalzend uit naar de volgende grote missie, Dragonfly, die een drone naar de maan Titan zal sturen.

6. Maar liefst 146 manen!

Waar we vroeger dachten aan 62 manen, staat de teller in 2026 op een verbazingwekkende 146 manen. Hiermee is Saturnus officieel de koning van de manen in ons zonnestelsel. De meeste zijn kleine rotsblokken, maar Titan blijft de absolute reus. Het is de enige maan in ons zonnestelsel met een dichte atmosfeer en meren van vloeibaar methaan.

5. Hoe lang duurt een dag op Saturnus?

Het bepalen van de rotatiesnelheid was lastig omdat Saturnus geen vast oppervlak heeft. Uiteindelijk hebben astronomen de rotatie gemeten aan de hand van trillingen in de ringen van de planeet, een techniek die vergelijkbaar is met seismologie. Uit deze moderne metingen blijkt dat een dag op Saturnus precies 10 uur, 33 minuten en 38 seconden duurt.

4. De ringen zijn relatief jong

De herkomst van de ringen was lang een mysterie, maar in 2026 zijn wetenschappers er vrij zeker van: de ringen zijn kosmisch gezien piepjong. Ze zijn waarschijnlijk slechts 10 tot 100 miljoen jaar oud. Dat betekent dat de ringen er nog niet waren in de tijd van de dinosaurussen! Ze bestaan voor 99,9% uit puur waterijs en zijn waarschijnlijk ontstaan door een maan die te dicht bij de planeet kwam en uit elkaar werd getrokken.

3. Soms verdwijnen de ringen

Omdat de as van Saturnus schuin staat, kijken we vanaf de aarde elke 15 jaar precies tegen de zijkant van de ringen aan. Omdat de ringen op sommige plaatsen slechts 10 meter dik zijn, lijken ze op dat moment volledig te verdwijnen. In 2025 gebeurde dit voor het laatst; de komende jaren kantelt de planeet weer, waardoor we de ringen in 2026 weer prachtig breed kunnen zien.

2. Saturnus met je eigen ogen zien

Saturnus is een van de vijf planeten die je zonder hulpmiddelen met het blote oog kunt zien als een helder, gelig stipje aan de hemel. Wil je de ringen zien, dan heb je echter wel een verrekijker (met minimaal 25x vergroting) of een kleine telescoop nodig.

1. Vloeibaar water op Enceladus

Op de planeet zelf is leven onmogelijk, maar op de maan Enceladus is het een ander verhaal. De ruimtesonde Cassini ontdekte enorme geisers die waterdamp en ijsdeeltjes de ruimte in spuiten. Dit bevestigt dat er een oceaan van vloeibaar water onder de ijskorst zit. In 2026 wordt Enceladus beschouwd als een van de meest veelbelovende plekken om buiten de aarde sporen van (microbieel) leven te vinden.