10 Weetjes over Mercurius – De kleinste planeet in ons zonnestelsel

Hier is de volledige versie van het artikel over Mercurius, inclusief alle originele afbeeldingen, links en kortere paragrafen voor een betere leesbaarheid:

Mercurius is de Benjamin van ons zonnestelsel. Hij is klein, staat oncomfortabel dicht bij de zon en lijkt op het eerste gezicht een saaie, grijze rots die verdacht veel op onze maan lijkt.

Maar schijn bedriegt. Mercurius is een wereld van extremen. Het is een plek waar ijs en vuur naast elkaar bestaan en waar een dag langer duurt dan een jaar (ja, echt).

Ruimtesondes hebben inmiddels ontdekt dat deze dode planeet nog steeds krimpt en een gigantisch ijzeren hart heeft. Met de BepiColombo-missie die in een baan om de planeet komt, staan we aan de vooravond van nieuwe ontdekkingen. Tot die tijd: dit zijn de 10 meest fascinerende feiten over Mercurius.

1. Vernoemd naar de snelheidsduivel van de goden

In de Romeinse mythologie was Mercurius de boodschapper van de goden. Hij had gevleugelde sandalen omdat hij razendsnel moest zijn.

Die naam is perfect gekozen. Mercurius is namelijk de Usain Bolt van het heelal. Hij raast met een gemiddelde snelheid van 47 kilometer per seconde om de zon.

Ter vergelijking: dat is ongeveer 9 keer sneller dan Neptunus. Hij moet wel zo hard gaan, anders zou de enorme zwaartekracht van de zon hem direct opslokken.

2. Een jaar duurt maar 88 dagen

Omdat Mercurius zo dicht bij de zon staat (gemiddeld 58 miljoen km) en zo hard racet, is een rondje om de zon zo gepiept. Een jaar duurt er slechts 88 aardse dagen.

Als je op Mercurius zou wonen, zou je dus elke drie maanden je verjaardag kunnen vieren.

De baan is overigens niet mooi rond, maar ovaal (elliptisch). Soms staat hij vlakbij de zon (46 miljoen km) en soms een stuk verder weg (70 miljoen km).

3. Een dag duurt 176 aardse dagen

Hier wordt het ingewikkeld. Hoewel Mercurius door de ruimte spurt, draait hij extreem traag om zijn eigen as.

Hij doet er 59 aardse dagen over om één keer om zijn as te draaien. Maar omdat hij tegelijkertijd zo snel om de zon vliegt, duurt het enorm lang voordat de zon weer op dezelfde plek aan de hemel staat.

Een volledige dag-nachtcyclus (een zonnedag) duurt op Mercurius 176 aardse dagen. Dat betekent dat één dag op Mercurius dus twee keer zo lang duurt als een jaar op Mercurius. Volg je het nog?

4. Helse hitte en extreme kou

Omdat Mercurius vrijwel geen atmosfeer heeft, is er geen deken die de warmte vasthoudt of verspreidt. Het is dus alles of niets.

Aan de kant van de zon is het een bakoven: daar loopt de temperatuur op tot 430 graden Celsius. Maar aan de nachtkant (die dus maandenlang in het donker ligt) ontsnapt alle warmte direct de ruimte in.

Daar vriest het -180 graden Celsius. Dit zorgt voor een temperatuurverschil van meer dan 600 graden op één planeet.

Bizar genoeg is Venus (die verder weg staat) gemiddeld heter, omdat die wél een dikke atmosfeer heeft die de hitte vasthoudt.

5. Geen lucht, wel een Exosfeer

Je kunt niet ademen op Mercurius. De dampkring is zo dun dat we het eigenlijk geen atmosfeer mogen noemen; wetenschappers noemen het een exosfeer.

Die bestaat uit atomen die door de zonnewind van het oppervlak zijn geblazen. Verrassend genoeg bestaat die ijle laag voor ongeveer 42% uit zuurstof, maar ook uit natrium, waterstof en helium.

Het is echter zo weinig dat de luchtdruk nagenoeg nul is.

6. Een landschap vol littekens

Zonder dikke atmosfeer om meteoren te verbranden, is Mercurius een makkelijk doelwit. Het oppervlak is, net als onze maan, pokdalig en bezaaid met kraters.

Omdat er geen wind, regen of actieve vulkanen zijn, verdwijnen die kraters ook niet. Het littekenweefsel van miljarden jaren bombardementen is perfect bewaard gebleven.

Een van de grootste kraters, het Caloris Basin, is maar liefst 1.550 kilometer breed.

7. Spierballen-zwaartekracht

Mercurius is maar klein (nauwelijks groter dan onze maan), maar hij is ontzettend zwaar voor zijn formaat. De zwaartekracht is er ongeveer 38% van die op aarde.

Het gekke is: Mars is veel groter dan Mercurius, maar de zwaartekracht is op beide planeten vrijwel gelijk.

Hoe dat kan? Mercurius heeft een enorme dichtheid. Hij bestaat uit veel zwaarder materiaal dan Mars.

8. Het mysterie van de gigantische kern

Dit is wat wetenschappers wakker houdt. Mercurius is eigenlijk een enorme ijzeren kogel met een dun laagje steen eromheen.

De kern van de planeet is gigantisch: hij beslaat ongeveer 85% van het volume van de planeet. Ter vergelijking: bij de aarde is dat veel minder.

De populairste theorie is dat Mercurius vroeger veel groter was, maar dat de buitenste lagen zijn weggeslagen tijdens een enorme botsing met een ander object in de oertijd.

9. De planeet krimpt (nog steeds!)

Mercurius wordt letterlijk steeds kleiner. Omdat de enorme ijzeren kern langzaam afkoelt, krimpt hij in. En als de binnenkant krimpt, gaat de buitenkant barsten.

Stel het je voor als een indrogende rozijn. Op het oppervlak zijn enorme rimpels ontstaan (kliffen van soms wel 3 kilometer hoog en honderden kilometers lang), die lobate scarps worden genoemd.

Dit bewijst dat de planeet tektonisch nog steeds actief is.

10. Bezoek van de aarde (BepiColombo)

Erheen gaan is lastig. Je moet zó hard remmen tegen de zwaartekracht van de zon in, dat het meer energie kost dan een reis naar Pluto.

Tot nu toe zijn er maar weinig bezoekers geweest: Mariner 10 (jaren 70) en MESSENGER (2011-2015). Die laatste ontdekte iets waanzinnigs: waterijs op de polen, verborgen in de eeuwige schaduw van diepe kraters. IJs op de heetste planeet!

Op dit moment is de volgende bezoeker onderweg: BepiColombo (een Europees/Japans project).

Na jaren van ingewikkelde manoeuvres zal deze sonde in een baan om de planeet komen om het oppervlak en het magnetisch veld beter dan ooit in kaart te brengen.